The Representation of Woman in the Modern Home of the Republic: A Comparison Through Frankfurt Kitchen
Fatma Buse Karacan
Pamukkale Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Denizli, Türkiye,
fkaracan24@posta.pau.edu.tr
Dr. Öğretim Üyesi Gözde Kan Ülkü
Pamukkale Üniversitesi, Mimarlık ve Tasarım Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Denizli, Türkiye,
gozdekanulku@pau.edu.tr
Makalenin Türü: Araştırma Makalesi
Sorumlu Yazar: Fatma Buse Karacan
Geliş Tarihi: 11.03.2026
Kabul Tarihi: 01.05.2026
Yayın Tarihi: 30.05.2026
Çıkar Çatışması: Yok.
Hakemlik Modeli: Çift kör hakemlik.
Etik Kurul Raporu: Gerekli değildir.
Benzerlik Oranı: %1
Type of Article: Research Article
Corresponding Author: Fatma Buse Karacan
Received: 11.03.2026
Accepted: 01.05.2026
Published: 30.05.2026
Conflict of Interest: None.
Peer Review: Double-blind review
Ethics Committee Report: Not required.
Similarity Rate: 1%
DOI: Henüz atanmadı. / Not yet assigned.
STA Dergi | Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi
Cilt 1, Sayı 2 (2026)
STA Journal | Journal of Art and Design Research
Volume 1, Issue 2 (2026)
e-ISSN: 3108-7256
Karacan, F. B., & Kan Ülkü, G. (2026). Cumhuriyet’in modern evi’nde kadın temsili: Frankfurt mutfağı üzerinden bir karşılaştırma. STA Dergi, 1(1), 40–52.
STADergi’de yayımlanan makaleler, Creative Commons Attribution–NonCommercial 4.0 (CC BY-NC 4.0) lisansı kapsamında açık erişim olarak sunulmaktadır.
Çalışma, modern mimarlığın erken döneminde konut mekânı üzerinden kurulan kadın temsillerini, Almanya’da geliştirilen Frankfurt Mutfağı ile Türkiye’de Cumhuriyet’in erken dönem modern konut anlayışı arasında karşılaştırmalı olarak ele almayı amaçlamaktadır. Frankfurt Mutfağı, ev içi emeği rasyonelleştirme ve standartlaştırma hedefiyle tasarlanmış; kadını bilimsel olarak düzenlenen ev içi üretimin merkezine yerleştiren modernist bir mekânsal model sunmuştur. Mutfak, ev işini görünür kılarken aynı zamanda kadın bedeni, zamanı ve hareketlerini denetleyen mekânsal bir aygıt olarak okunmaktadır. Benzer biçimde, Cumhuriyet döneminde modern konut, kadını ulusun modernleşme projesinin taşıyıcı öznelerinden biri olarak konumlandırmıştır. Ancak bu temsil, kadını kamusal hayata katılan çağdaş bir birey olarak tanımlarken, ev içi sorumluluklar üzerinden sınırlandırılmış bir modernlik anlayışı üretmiştir. Mutfak mekânı bu bağlamda, çağdaş yaşam ideallerinin gündelik pratikler aracılığıyla somutlaştığı ve kadın kimliğinin yeniden üretildiği merkezi bir alan hâline gelmiştir. Çalışma, feminist mekân kuramı ve toplumsal cinsiyet perspektifi doğrultusunda, mimari planlar, dönemsel yayınlar ve ideolojik söylemler üzerinden nitel bir karşılaştırma sunmaktadır. Frankfurt Mutfağı ile Cumhuriyet’in modern evi arasındaki benzerlikler ve ayrışmalar aracılığıyla, modern mimarlıkta kadın temsillerinin evrensel modernist idealler ile yerel kültürel ve politik bağlamlar içinde nasıl kurulduğu tartışılmaktadır. Bildiri, konut mekânının yalnızca işlevsel bir barınma alanı değil, toplumsal cinsiyet rollerinin üretildiği, düzenlendiği ve süreklilik kazandığı temel temsil alanlarından biri olduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, mimarlık tarihinin eleştirel yeniden okunmasına katkı sunmayı, konut ölçeğinde cinsiyet temelli mekânsal kurguların görünür kılınmasını ve güncel mimarlık tartışmaları için kuramsal bir zemin oluşturmayı amaçlamaktadır; aynı zamanda disiplinler arası düşünme pratiklerini güçlendirmeyi ve kadın temsiline dair tartışmaları derinleştirmeyi akademik ve eleştirel mimarlık bağlamında hedefler.
Anahtar Kelimeler: Toplumsal Cinsiyet, Modern Konut, Cumhuriyet Dönemi Mimarlığı, Frankfurt Mutfağı, Mutfak Mekânı.
JEL Kodları: Y80, J16, D19.
This paper aims to examine representations of women established through residential spaces in the early period of modern architecture, comparing the Frankfurt Kitchen developed in Germany with the early modern residential concept of the Republic in Turkey. The Frankfurt Kitchen was designed with the goal of rationalizing and standardizing domestic labor; it presented a modernist spatial model that placed women at the center of scientifically organized domestic production. This kitchen made housework visible while also functioning as a spatial device that controlled women’s bodies, time, and movements. Similarly, modern housing in the Republican era positioned women as one of the agents of the nation’s modernization project. However, this representation, while defining women as contemporary individuals participating in public life, produced a limited understanding of modernity through domestic responsibilities. In this context, the kitchen space became a central area where contemporary ideals of life were concretized through everyday practices and where female identity was reproduced. The study offers a qualitative comparison based on architectural plans, periodicals, and ideological discourses, guided by feminist spatial theory and a gender perspective. Through the similarities and differences between the Frankfurt Kitchen and the modern home of the Republic, it examines how representations of women in modern architecture are constructed within universal modernist ideals and local cultural and political contexts.
Keywords: Gender, Modern Housing, Republican Era Architecture, Frankfurt Kitchen, Kitchen Space
JEL Codes: Y80, J16, D19.
Ahmad, F. (1993). The making of modern Turkey. Routledge.
Akcan, E. (2012). Architecture in translation: Germany, Turkey, and the modern house. Duke University Press.
Aslanoğlu, İ. (2010). Erken Cumhuriyet dönemi mimarlığı 1923–1938. Bilge Kültür Sanat.
Avcı Hosanlı, D. (2018). Housing the modern nation: The transformation of residential architecture in Ankara during the 1920s (Doktora tezi).
Baydar, G. (2004). The cultural burden of architecture. Journal of Architectural Education, 52(4), 231–241.
Bozdoğan, S. (2002). Modernizm ve ulusun inşası: Erken Cumhuriyet Türkiyesi’nde mimari kültür. Metis.
Butler, J. (2004). Undoing gender. Routledge.
Butler, J. (2008). Cinsiyet belası. Metis.
Cieraad, I. (2002). Out of my kitchen! Architecture, gender and domestic efficiency. The Journal of Architecture, 7(3), 263–279.
Colomina, B. (1994). Privacy and publicity: Modern architecture as mass media. MIT Press.
Davidoff, L., & Hall, C. (1987). Family fortunes: Men and women of the English middle class 1780–1850. University of Chicago Press.
Dokgöz, D. (2012). Karikatürün hedef nesnesi olarak mimarlığın “kübik ev” üzerinden eleştirisi (Doktora tezi).
Freeman, J. (2004). The making of the modern kitchen: A cultural history. Berg Publishers.
Gülhaş, A. (2020). Kuir perspektif: Mimarlığın çözüm problemi, 63–66.
Hayden, D. (1980). What would a non-sexist city be like? Signs, 5(3), 170–187
Hayden, D. (1981). The grand domestic revolution: A history of feminist designs for American homes, neighborhoods, and cities. MIT Press.
Kandiyoti, D. (1987). Emancipated but unliberated? Reflections on the Turkish case. Feminist Studies, 13(2), 317–338.
Kandiyoti, D. (2011). Cariyeler, bacılar, yurttaşlar: Kimlikler ve toplumsal dönüşümler (3. baskı). Metis Yayınları.
Kan Ülkü, G. (2018). Konutun cinsiyeti. Mimarlık Bilimleri ve Uygulamaları Dergisi, 3(2), 63–80.
Kılıçkıran, D. (2010). Gitmeli mi, kalmalı mı? Feminizmde ev üzerine çeşitlemeler. Dosya, 19, 43–52.
Kocaman, E. (2022). Türkiye’de domestik kültürün değişimi: Yedigün dergisi üzerinden bir inceleme (1933–1940) (Yüksek lisans tezi).
Özkoçak, F. Z. (2015). Konutlarda mutfak tasarımı, geçirdiği değişim ve “Frankfurt mutfağı” üzerinden değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi).
Sarı, B. (2022). Gender, domesticity and house in Turkey: Context and state of research (Yüksek lisans tezi).
Weisman, L. (1992). Discrimination by design: A feminist critique of the man-made environment. University of Illinois Press.
Zürcher, E. J. (2004). Turkey: A modern history. I.B. Tauris.
Görsel Kaynakçası
Akbaba Dergisi. (1930’lar). Modern erkek ve kadın temsili [Görsel]. (Şekil 13).
Akbaba Dergisi. (1930’lar). Yıldız [Görsel]. (Şekil 12).
Alchetron. (t.y.). Hermann Jansen portresi [Fotoğraf]. (Şekil 6). https://alchetron.com/Hermann-Jansen
Alfred A. Knopf. (1937). Allah dethroned: A journey through modern Turkey [Görsel]. (Şekil 11).
Arkitekt. (1935). Dışişleri Bakanlığı Misafirhanesi dans salonu [Fotoğraf]. (Şekil 14).
Arkitekt. (1935). Dışişleri Bakanlığı Misafirhanesi fümuar mekânı [Fotoğraf]. (Şekil 15).
Arkitekt. (1935). Dışişleri Bakanlığı Misafirhanesi planı [Çizim]. (Şekil 17).
Arkitekt. (1936). Atadan Evi bayan oturma odası [Fotoğraf]. (Şekil 19).
Arkitekt. (1936). Atadan Evi planı [Çizim]. (Şekil 18).
Bilinmeyen. (1930’lar). Cumhuriyet kadını temsilleri [Görsel]. (Şekil 10).
Frankfurter Küche. (t.y.). Frankfurt kitchen interior [Fotoğraf]. (Şekil 21). http://www.diefrankfurterkueche.de/seite12.html
Frankfurter Küche. (t.y.). Frankfurt kitchen interior type 1 [Görsel]. (Şekil 22–23).
Frankfurter Küche. (t.y.). Frankfurt kitchen interior type 2 [Görsel]. (Şekil 24).
Frankfurter Küche. (t.y.). Frankfurt kitchen interior type 3 [Görsel]. (Şekil 25).
Jansen, H. (1937). Ankara imar planı [Plan çizimi]. Alâeddin Kıral Basımevi. (Şekil 7).
SALT Araştırma. (t.y.). Ameli Elektrik Reklamı [Görsel].
SALT Online. (Şekil 27–29). https://saltonline.org
SALT Araştırma. (t.y.). Ankara Sergi Evi [Fotoğraf]. SALT Online. (Şekil 8). https://saltonline.org/tr/2560/ankara-sergi-evi
SALT Araştırma. (t.y.). Atadan Evi salonu [Fotoğraf]. SALT Online. (Şekil 20). https://saltonline.org
SALT Araştırma. (t.y.). Atatürk Kız Enstitüsü öğrencileri derste [Fotoğraf].
SALT Online. (Şekil 2). https://saltonline.org
SALT Araştırma. (t.y.). Atatürk Kız Enstitüsü öğrencileri toplu fotoğraf [Fotoğraf]. SALT Online. (Şekil 3). https://saltonline.org
SALT Araştırma. (t.y.). Atatürk ve Latife Hanım dans ederken [Fotoğraf]. SALT Online. (Şekil 16). https://saltonline.org
SALT Araştırma. (t.y.). İller Bankası [Fotoğraf]. SALT Online. (Şekil 9). https://saltonline.org
SALT Araştırma. (t.y.). İsmet Paşa Kız Enstitüsü ve öğrenciler [Fotoğraf]. SALT Online. (Şekil 1). https://saltonline.org
SALT Araştırma. (t.y.). İsmet Paşa Kız Enstitüsü yemek daveti [Fotoğraf]. SALT Online. (Şekil 5). https://saltonline.org
SALT Araştırma. (t.y.). Kız Enstitüsü mutfak dersi [Fotoğraf]. SALT Online. (Şekil 4). https://saltonline.org
Yedigün Dergisi. (t.y.). Mutfak temsili [Görsel]. (Şekil 26).
STA Journal | Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi
STA Journal | Journal of Art and Design Research
STA Dergi | Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi, sanat ve tasarım alanlarında özgün akademik çalışmaları yayımlayan açık erişimli bir akademik dergidir.
STA Journal | Journal of Art and Design Research is an open-access academic journal publishing original scholarly works in art and design.
© 2026 STA Journal | Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi / STA Journal | Journal of Art and Design Research
Created by www.grafikuzmani.com
