Cumhuriyet’in Modern Evi’nde Kadın Temsili: Frankfurt Mutfağı Üzerinden Bir Karşılaştırma

Çalışma, modern mimarlığın erken döneminde konut mekânı üzerinden kurulan kadın temsillerini, Almanya’da geliştirilen Frankfurt Mutfağı ile Türkiye’de Cumhuriyet’in erken dönem modern konut anlayışı arasında karşılaştırmalı olarak ele almayı amaçlamaktadır. Frankfurt Mutfağı, ev içi emeği rasyonelleştirme ve standartlaştırma hedefiyle tasarlanmış; kadını bilimsel olarak düzenlenen ev içi üretimin merkezine yerleştiren modernist bir mekânsal model sunmuştur. Mutfak, ev işini görünür kılarken aynı zamanda kadın bedeni, zamanı ve hareketlerini denetleyen mekânsal bir aygıt olarak okunmaktadır. Benzer biçimde, Cumhuriyet döneminde modern konut, kadını ulusun modernleşme projesinin taşıyıcı öznelerinden biri olarak konumlandırmıştır. Ancak bu temsil, kadını kamusal hayata katılan çağdaş bir birey olarak tanımlarken, ev içi sorumluluklar üzerinden sınırlandırılmış bir modernlik anlayışı üretmiştir. Mutfak mekânı bu bağlamda, çağdaş yaşam ideallerinin gündelik pratikler aracılığıyla somutlaştığı ve kadın kimliğinin yeniden üretildiği merkezi bir alan hâline gelmiştir. Çalışma, feminist mekân kuramı ve toplumsal cinsiyet perspektifi doğrultusunda, mimari planlar, dönemsel yayınlar ve ideolojik söylemler üzerinden nitel bir karşılaştırma sunmaktadır. Frankfurt Mutfağı ile Cumhuriyet’in modern evi arasındaki benzerlikler ve ayrışmalar aracılığıyla, modern mimarlıkta kadın temsillerinin evrensel modernist idealler ile yerel kültürel ve politik bağlamlar içinde nasıl kurulduğu tartışılmaktadır. Bildiri, konut mekânının yalnızca işlevsel bir barınma alanı değil, toplumsal cinsiyet rollerinin üretildiği, düzenlendiği ve süreklilik kazandığı temel temsil alanlarından biri olduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, mimarlık tarihinin eleştirel yeniden okunmasına katkı sunmayı, konut ölçeğinde cinsiyet temelli mekânsal kurguların görünür kılınmasını ve güncel mimarlık tartışmaları için kuramsal bir zemin oluşturmayı amaçlamaktadır; aynı zamanda disiplinler arası düşünme pratiklerini güçlendirmeyi ve kadın temsiline dair tartışmaları derinleştirmeyi akademik ve eleştirel mimarlık bağlamında hedefler.

This paper aims to examine representations of women established through residential spaces in the early period of modern architecture, comparing the Frankfurt Kitchen developed in Germany with the early modern residential concept of the Republic in Turkey. The Frankfurt Kitchen was designed with the goal of rationalizing and standardizing domestic labor; it presented a modernist spatial model that placed women at the center of scientifically organized domestic production. This kitchen made housework visible while also functioning as a spatial device that controlled women’s bodies, time, and movements. Similarly, modern housing in the Republican era positioned women as one of the agents of the nation’s modernization project. However, this representation, while defining women as contemporary individuals participating in public life, produced a limited understanding of modernity through domestic responsibilities. In this context, the kitchen space became a central area where contemporary ideals of life were concretized through everyday practices and where female identity was reproduced. The study offers a qualitative comparison based on architectural plans, periodicals, and ideological discourses, guided by feminist spatial theory and a gender perspective. Through the similarities and differences between the Frankfurt Kitchen and the modern home of the Republic, it examines how representations of women in modern architecture are constructed within universal modernist ideals and local cultural and political contexts.