Egzotik Doğu’nun Hikâyesi Kime Ait? Türk ve Mısır Sinemasında Ötekiliğin Oryantalist İnşasına Karşılaştırmalı Bir Bakış

Bu çalışma, Türk ve Mısır sinemalarında oryantalist söylemlerin tarihsel, siyasal ve sosyo-kültürel bağlamlar içerisinde nasıl üretildiğini ve dönüştürüldüğünü karşılaştırmalı bir perspektifle incelemektedir. Oryantalizm, araştırma kapsamında ulusal sinemalar içerisinde içselleştirilen, yeniden yorumlanan ve çoğu zaman ideolojik işlevler üstlenen bir söylem alanı olarak ele alınmaktadır. Bu doğrultuda çalışma, sinemasal anlatılarda “öteki” nin nasıl kurulduğunu ve bu kurulumun ulusal kimlik, modernleşme ve kültürel aidiyet tartışmalarıyla nasıl eklemlendiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın örneklemini Türk sinemasından Vurun Kahpeye, Gurbet Kuşları ve Beyaz Melek; Mısır sinemasından ise Siraa fil-Wadi, Al-Massir ve The Promise filmleri oluşturmaktadır. Bu filmler, her iki ulusal sinemada da modernleşme, geleneksel değerler, sömürgecilik geçmişi ve Batı ile kurulan ilişkilerin belirgin biçimde temsil edildiği anlatılar olmaları bakımından seçilmiştir. Nitel film çözümlemesine dayanan çalışmada anlatı yapıları, karakter temsilleri, mekânsal kurgular, modernleşme söylemleri ve Doğu-Batı karşıtlığı söylem analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Türk sinemasında modernleşme sürecine eşlik eden gelenek ilerleme geriliminin yani modernleşmenin tek yönlü ve homojen bir ilerleme anlatısından ziyade toplumsal değerler, kültürel pratikler ve kimlik temsilleri üzerinden sürekli müzakere edilen çatışmalı bir süreç olarak sinemada yeniden üretilmesi; Batı’yı hem idealize edilen hem de kültürel bir tehdit olarak konumlandıran bir oto-oryantalizm eğilimi ürettiğini göstermektedir. Mısır sinemasında ise sömürgecilik hareketlerinin tarihsel bellekteki etkisi ve milliyetçi ideolojik söylemler, Batı’nın daha açık biçimde karşıt ve hegemonik bir “öteki” olarak temsil edilmesine yol açmaktadır. Bu bağlamda çalışma, oryantalizmin ulusal sinemalarda tekil, sabit ve homojen bir temsil biçimi olarak değerlendirilemeyeceğini ortaya koyarak, sinemasal temsillerin bağlamsal ve tarihsel niteliğine dikkat çekmektedir.

This study examines how orientalist discourses are produced and transformed in Turkish and Egyptian cinemas within their historical, political, and socio-cultural contexts through a comparative perspective. Rather than conceptualizing orientalism solely as a Western-centered mode of representation, the study approaches it as a multilayered discourse that is internalized, negotiated, and rearticulated within national cinemas. In this framework, the research aims to reveal how the cinematic construction of the “Other” operates through specific ideological and cultural codes and how these constructions intersect with processes of national identity formation, modernization, and cultural belonging. The sample of the study consists of Vurun Kahpeye, Gurbet Kuşları, and Beyaz Melek from Turkish cinema, and Siraa fil-Wadi, Al-Massir, and The Promise from Egyptian cinema. These films were selected due to their explicit engagement with themes of modernization, tradition, colonial experience, and East-West relations in both national contexts. Based on qualitative film analysis, the study examines narrative structures, character representations, spatial configurations, modernization discourses, and East-West dichotomies through discourse analysis. The findings indicate that Turkish cinema tends to produce an internalized form of auto-orientalism shaped by the tension between modernization and tradition, positioning the West simultaneously as an aspirational model and a source of cultural anxiety. In contrast, Egyptian cinema, strongly influenced by its colonial past and nationalist ideological frameworks, constructs the West more explicitly as an oppositional and hegemonic “Other.” In this respect, the study demonstrates that orientalism cannot be reduced to a singular, fixed, or homogeneous representational form within national cinemas. By emphasizing the contextual and historical specificity of orientalist discourses, the study contributes to a more nuanced understanding of cinematic representation in postcolonial and non-Western film cultures.