Tasarım Kavramının Disiplinlerarası Perspektiften 21. Yüzyıl Yetkinlikleri Bağlamında Kavramsal Ağlarla İncelenmesi

Sevgin Aysu Balkan; Arife Koca; Fatma Kolsal

Türkçe

Özet

Bu çalışma, tasarım kavramının farklı disiplinlerde nasıl tanımlandığını ve bu tanımlarda öne çıkan kavramların 21. yüzyıl yetkinlikleriyle kurduğu ilişkileri kavramsal ağ yaklaşımıyla incelemektedir. Araştırmanın çıkış noktasını, tasarımın mimarlık, endüstriyel tasarım, moda tasarımı ile tasarım ve teknoloji alanlarında farklı süreçleri, yöntemleri ve çıktıları ifade etmesine karşın, bu disiplinler arasında ortaklaşan kavramsal alanların yeterince görünür olmaması oluşturmaktadır. Araştırma nitel bir inceleme olup; doküman incelemesi ve kavramsal ağ yaklaşımları birlikte kullanılmıştır. Literatürde yer alan tasarım tanımları incelenmiş, tanımlarda öne çıkan kavramlar belirlenerek disiplinlere göre sınıflandırılmış ve 21. yüzyıl yetkinlikleriyle ilişkilendirilmiştir. Elde edilen kavram–yetkinlik ilişkileri düğüm–bağ mantığıyla görselleştirilmiş; her disiplin için ayrı kavram ağları ve disiplinlerarası düzeyde bütünleşik bir kavram ağı üretilmiştir. Bulgular, tasarım kavramının disiplinlere göre düzen, biçim, temsil, işlev, estetik, kullanıcı, algı, özgünlük, sentez, sistematik düşünme ve problem çözme gibi farklı kavramsal alanlarla ilişkilendiğini göstermektedir. Bununla birlikte yaratıcılık/yenilik yetkinliği incelenen tüm disiplinlerde en güçlü ortak kesişim alanı olarak öne çıkarken, iletişim ile esneklik/uyarlanabilirlik yetkinliklerinin de disiplinler arasında tekrar eden önemli ortaklıklar oluşturduğu görülmüştür. Elde edilen haritalar, tasarım kavramlarının farklı disiplinlerdeki anlam katmanlarını karşılaştırmalı biçimde okunabilir hâle getirirken, tasarım bilgisinin disiplinler arasında aktarılmasına yönelik görsel ve yöntemsel bir çerçeve sunmaktadır

Anahtar Kelimeler: Tasarım Kavramı, Disiplinlerarasılık, Kavram Ağları, 21. Yüzyıl Yetkinlikleri, Tasarım ve Teknoloji

English

Abstract

This study examines how the concept of design is defined across different disciplines and how the key concepts emphasized in these definitions relate to 21st century competencies through a conceptual network approach. The study is based on the observation that, although design refers to different processes, methods, and outcomes in architecture, industrial design, fashion design, and design and technology, the conceptual areas shared across these disciplines are not sufficiently visible. The research adopts a qualitative approach combining document analysis and conceptual network analysis. Definitions of design found in the literature were reviewed, the key concepts emphasized in these definitions were identified and classified according to discipline, and their relationships with 21st century competencies were examined. The resulting concept competency relationships were visualized using a node and link structure. Separate conceptual networks were created for each discipline, together with an integrated interdisciplinary network. The findings show that the concept of design is associated with different conceptual areas across disciplines, including order, form, representation, function, aesthetics, user, perception, originality, synthesis, systematic thinking, and problem solving. Creativity and innovation emerged as the most prominent shared competency across all disciplines examined, while communication and flexibility and adaptability also appeared as recurring areas of commonality. The resulting maps make it possible to compare the different layers of meaning associated with design across disciplines and provide a visual and methodological framework for understanding how design knowledge can be transferred between disciplines

Keywords: Concept of Design, Interdisciplinarity, Concept Networks, 21st-Century Competencies, Design and Technology

Şeffaflık

Araştırma ve Yayın Beyanları

Etik Kurul / Etik Beyanı: Yayımlanan PDF'de belirtilmemiştir.
Yazar Katkı Beyanı: Yazar katkı beyanı yayımlanan PDF'de belirtilmemiştir.
Çıkar Çatışması: Yayımlanan PDF'de belirtilmemiştir.
Finansman / Destek: Finansman / destek bilgisi yayımlanan PDF'de belirtilmemiştir.
Veri Kullanılabilirliği: Veri kullanılabilirliği bilgisi yayımlanan PDF'de belirtilmemiştir.
Yapay Zekâ Kullanım Beyanı: Yapay zekâ kullanım beyanı yayımlanan PDF'de belirtilmemiştir.

References

Kaynakça

Alexander, C. (1964). Notes on the synthesis of form. Harvard University Press.

Alvarado, L. F. (2025). Design thinking as an active teaching methodology in higher education: A systematic review. Frontiers in Education, 10, 1462938. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1462938

Archer, L. B. (1979). Design as a discipline. Design Studies, 1(1), 17-20. https://doi.org/10.1016/0142- 694X(79)90023-1

Atkinson, D. (1997). A critical approach to critical thinking in TESOL. TESOL Quarterly, 31(1), 71-94. https://doi.org/10.2307/3587975

Auernhammer, J., & Ford, C. (2022). What is design? The semantic core and periphery of design definitions. In Expanding the frontiers of design: A blessing or a curse? 13th Design Thinking Research Symposium (DTRS13) (pp. 24–37). Technion–Israel Institute of Technology.

Bayazıt, N. (1994). Endüstri ürünlerinde ve mimarlıkta tasarlama metotlarına giriş. Literatür Yayıncılık.

Blumrich, J. F. (1970). Design: The ability to design well is both an obligation and an opportunity. Science, 168(3939), 1551-1554. https://doi.org/10.1126/science.168.3939.1551

Bremner, C., & Rodgers, P. (2013). Design without discipline. Design Issues, 29(3), 4-13. https://doi.org/10.1162/DESI_a_00217

Bronet, F., & Schumacher, J. (1999). Design in movement: The prospects of interdisciplinary design. Journal of Architectural Education, 53(2), 97-109. https://doi.org/10.1162/104648899564475

Burdick, A., & Willis, H. (2011). Digital learning, digital scholarship and design thinking. Design Studies, 32(6), 546-556. https://doi.org/10.1016/j.destud.2011.07.005

Carley, K. M. (1997). Network text analysis: The network position of concepts. In C. W. Roberts (Ed.), Text analysis for the social sciences: Methods for drawing statistical inferences from texts and transcripts (pp. 79–100). Lawrence Erlbaum Associates.

Carley, K. M., & Palmquist, M. E. (1992). Extracting, representing, and analyzing mental models. Social Forces, 70(3), 601–636. https://doi.org/10.1093/sf/70.3.601

Fayer, S., Lacey, A., & Watson, A. (2017). STEM occupations: Past, present, and future. U.S. Bureau of Labor Statistics. http://digitalcommons.ilr.cornell.edu/keyworkplace/1923/

Hooft Graafland, J. (2018). New technologies and 21st-century children: Recent trends and outcomes (OECD Education Working Papers, No. 179). OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/e071a505-en

Çatalyürekli, S. (2015). Kamusal alan için tasarım: Yerel yönetimlerle işbirliği içinde yürütülen disiplinlerarası tasarım projeleri [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]

Cerimedo, C. (2010). 1000 ideas by 100 fashion designers. Rockport Publishers.

Ching, F. D. K. (2003). Mimarlık: Biçim, mekân ve düzen (S. Lökçe, Çev.). Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları. (Orijinal eser 1996 yılında yayımlanmıştır)

Choi, B. C. K., & Pak, A. W. P. (2006). Multidisciplinarity, interdisciplinarity and transdisciplinarity in health research, services, education and policy: 1. Definitions, objectives, and evidence of effectiveness. Clinical and Investigative Medicine, 29(6), 351–364. Conrads, U. (Ed.). (1991). 20. yüzyıl mimarisinde program ve manifestolar. Şevki Vanlı Mimarlık Vakfı.

Costantino, T., Kellam, N., Cramond, B., & Crowder, I. (2010). An interdisciplinary design studio: How can art and engineering collaborate to increase students' creativity? Art Education, 63(2), 49-53. https://doi.org/10.1080/00043125.2010.11519062 Cross, N. (1982). Designerly ways of knowing. Design Studies, 3(4), 221-227. https://doi.org/10.1016/0142-694X(82)90040-0

Dieter, G. E., & Schmidt, L. C. (1991). Engineering design (Vol. 1). McGraw-Hill Higher Education.

Drieger, P. (2013). Semantic network analysis as a method for visual text analytics. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 79, 4–17. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.05.053

Er, Ö., Er, H. A., & Manzakoğlu, B. T. (2010). Tasarım yönetimi: Tanım, kapsam ve uygulama. TÜSİAD Yayınları.

Finegold, D., & Notabartolo, A. S. (2010). 21st century competencies and their impact: An interdisciplinary literature review. In D. Finegold, M. Gatta, H. Salzman, & S. J. Schurman (Eds.), Transforming the U.S. workforce development system: Lessons from research and practice (pp. 19–56). Labor and Employment Relations Association.

Garzanlı, S. (2019). Tasarım ve mimarlık üzerine manifestolar ve diğer şeyler. SUB Yayınları.

Glass, T. F. (2004). What gift? The reality of the student who is gifted and talented in public school classrooms. Gifted Child Today, 27(4), 25-29. https://doi.org/10.4219/gct-2004-152

Gökbayrak, P. (2007). Disiplinlerarasılık ve disiplinaşırılık arasında mimarlık bilgisi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]

Güneş, S. (2005). Kent mobilyası tasarımında disiplinler arası etkileşim. Planlama/TMMOB Şehir Plancıları Odası Yayını, 33, 92-96.

Guaman-Quintanilla, S., Everaert, P., Chiluiza, K., & Valcke, M. (2023). Impact of design thinking in higher education: A multi-actor perspective on problem solving and creativity. International Journal of Technology and Design Education, 33, 217–240. https://doi.org/10.1007/s10798-021-09724-z

Hasol, D. (1998). Ansiklopedik mimarlık sözlüğü. YEM Yayın.

Heskett, J. (2001). Past, present, and future in design for industry. Design Issues, 17(1), 18-26. https://doi.org/10.1162/07479360152103804

Hubka, V., & Eder, W. E. (1996). Design science: Introduction to the needs, scope and organization of engineering design knowledge. Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4471-3091-8

İnan, N. (2006). Bilgisayar destekli tasarım sürecinde disiplinler arası ilişkiler ve disiplinler arası uyumlu tasarım olanaklarının araştırılması [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi].

Jones, C. (1977). How my thoughts about design methods have changed during the years. Design Methods & Theories, 11, 50-62.

Jutraž, A., & Zupančič, T. (2014). The role of architect in interdisciplinary collaborative design studios. IGRA Ustvarjalnosti/Creativity Game: Theory and Practice of Spatial Planning, 2, 34-42. https://doi.org/10.15292/IU-CG.2014.02.034-042

Paker Kahvecioğlu, N. (2001). Mimari tasarım eğitiminde bilgi ve yaratıcılık etkileşimi [Doktora tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]

Kolko, J. (2010). Abductive thinking and sensemaking: The drivers of design synthesis. Design Issues, 26(1), 15-28. https://doi.org/10.1162/desi.2010.26.1.15

Koo, T. S. (2012). Integrating design disciplines: Understanding the potential for and factors affecting the success of interdisciplinary design education for architecture and landscape architecture [Doctoral dissertation, North Carolina State University].

Kutlu, R. (2015). Tasarımda disiplinlerarası yaklaşım: Mekân ve grafik tasarım ilişkisi. The Turkish Online Journal of Design, Art and Communication, 5(3), 40-51. https://doi.org/10.7456/10503100/006 Lawson, B. (2005). How designers think (4th ed.). Architectural Press. https://doi.org/10.4324/9780080454979

Leem, S., & Lee, S. W. (2024). Fostering collaboration and interactions: Unveiling the design thinking process in interdisciplinary education. Thinking Skills and Creativity, 52, 101520. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2024.101520

Martin, J., & Nakayama, T. (2015). Reconsidering intercultural (communication) competence in the workplace: A dialectical approach. Language and Intercultural Communication, 15(1), 13-28. https://doi.org/10.1080/14708477.2014.985303

Marzano, S. (2000). Suffusing the organization with design consciousness. Design Management Journal, 11(1), 22-27. https://doi.org/10.1111/j.1948-7169.2000.tb00283.x

May, R. (1994). The courage to create. W. W. Norton & Company.

NCREL & Metiri Group. (2003). enGauge 21st century skills: Literacy in the digital age. NCREL & Metiri Group.

Novak, J. D., & Cañas, A. J. (2010). The theory underlying concept maps and how to construct and use them. Práxis Educativa, 5(1), 9–29. https://doi.org/10.5212/PraxEduc.v.5i1.009029

Oelkers, D. B. (2004). Fashion marketing. Thomson South-Western.

Paksoy, H. (2005). Architectural inspirations in fashion design. 3rd International Symposium of Interactive Media Design, 1-9.

Pardede, P. (2019). Using fiction to promote students' critical thinking. JET: Journal of English Teaching, 5(3), 166-178. https://doi.org/10.33541/jet.v5i3.1309

Pardede, P. (2020). Integrating the 4Cs into EFL integrated skills learning. Journal of English Teaching, 6(1), 71-85. https://doi.org/10.33541/jet.v6i1.190

Rear, D. (2017). Reframing the debate on Asian students and critical thinking: Implications for Western universities. Journal of Contemporary Issues in Education, 12(2), 18-33. https://doi.org/10.20355/C5P35F

Salama, A. M. (2016). Spatial design education: New directions for pedagogy in architecture and beyond. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315610276

Simon, H. A. (1988). The science of design: Creating the artificial. Design Issues, 4(1/2), 67-82. https://doi.org/10.2307/1511391

Simon, H. A. (1999). The sciences of the artificial (3rd ed.). MIT Press.

Tansoy, Y., Vural, T., & Ağaç, S. (1994). Özgün giysi tasarımında temel işlemler ve örnek bir çalışma. Tekstil ve Konfeksiyon Dergisi, 1, 72-81.

Teymur, N. (1998). Temel tasarım, temel eğitim. ODTÜ Mimarlık Fakültesi.

Tunalı, İ. (2004). Tasarım felsefesine giriş. Yapı-Endüstri Merkezi.

Ulrich, K. T. (1995). Product design and development. McGraw-Hill. van Laar, E., van Deursen, A. J. A. M., van Dijk, J. A. G. M., & de Haan, J. (2017). The relation between 21st-century skills and digital skills: A systematic literature review. Computers in Human Behavior, 72, 577–588. https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.03.010

Vitruvius. (1993). Mimarlık üzerine on kitap (S. Güven, Çev.). Şevki Vanlı Mimarlık Vakfı Yayınları.

Voogt, J., & Pareja Roblin, N. (2012). A comparative analysis of international frameworks for 21st century competences: Implications for national curriculum policies. Journal of Curriculum Studies, 44(3), 299–321. https://doi.org/10.1080/00220272.2012.668938

Whyte, J. K., Davies, A., Salter, A. J., & Gann, D. M. (2003). Designing to compete: Lessons from Millennium Product winners. Design Studies, 24(5), 395-409. https://doi.org/10.1016/S0142- 694X(02)00050-9 Walker, R. (2003, November 30). The guts of a new machine. The New York Times Magazine.

Wong, W. (1976). Principles of two-dimensional design. John Wiley & Sons.

Yorgancıoğlu, D. (2011). Mimari tasarım eğitiminde disiplinler arası işbirliğinin önemi: Tarihsel arka planın yeniden inşası. Mimari Tasarım Eğitiminde Bütünleşme II Ulusal Sempozyumu, 1-10.

Yorgancıoğlu, D., Kömez Dağlıoğlu, E., & Çapa Aydın, Y. (2025). Current perspectives of design thinking and design literacy: Rethinking design beyond disciplinary boundaries. FormAkademisk, 18(1), 1–22. https://doi.org/10.7577/formakademisk.6073

Young, M. H., & Balli, S. J. (2014). Gifted and talented education: Student and parent perspectives. Gifted Child Today, 37(4), 236-246. https://doi.org/10.1177/1076217514544030

Yücel, A. (1973). Mimarlıkta metodoloji/sistemli yaklaşımlar ve mimarlık eğitimi. Mimarlık Dergisi, 4, 22- 28.

Özcan, S. (2009). Yaratıcı düşünme etkinliklerinin öğrencilerin yaratıcı düşünmelerine ve proje geliştirmelerine etkisi [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Ek1 Tanım–Kavram–21. Yüzyıl Yetkinliği Eşleştirme Matrisi Ek 1.1. Mimarlık Kaynak / kişi Tanımdan çıkarılan kavramsal göstergeler Eşleştirilen 21. yy yetkinliği Eşleştirme biçimi Kısa gerekçe Vitruvius Düzen; gösterge; temsil Karar verme; İletişim Kavram aracılı Düzen, tasarım kararlarının belirli bir yapı içinde örgütlenmesiyle; gösterge ve temsil ise tasarım bilgisinin plan, görünüş ve perspektif aracılığıyla aktarılmasıyla ilişkilendirilmiştir. Louis Kahn Düzen; biçim; yaratıcılık Yaratıcılık/yenilik; Karar verme Doğrudan + kavram aracılı Tanımda yaratıcılık açık biçimde yer almaktadır. Düzen içinde biçim üretme vurgusu, tasarım kararlarının örgütlenmesiyle ilişkilendirilmiştir. Doğan Hasol Hayal gücü; kurgulama; ifade araçları; somutlaştırma; temsil Yaratıcılık/yenilik; İletişim Doğrudan/anlamsal + kavram aracılı Hayal gücü yaratıcı üretim kapasitesiyle; fikirlerin ifade araçları kullanılarak somutlaştırılması ise iletişim ve temsil boyutuyla ilişkilendirilmiştir. Necdet Teymur Çok değişkenlilik; çok yönlülük; çok öznellik; disiplinlerarasılık Esneklik ve uyarlanabilirlik Kavram aracılı Çoklu değişkenler ve farklı disiplinlerle birlikte çalışma, tasarımın değişen ve karmaşık koşullara uyum sağlayabilme kapasitesini ifade etmektedir. Vitto Acconci İnsan; kullanıcı; ihtiyaç; duygu; kullanıcıyla ilişki İletişim Kavram aracılı Tasarımın kullanıcı ihtiyaçları ve duygularıyla ilişki kurması, tasarım ile kullanıcı arasında anlam ve etkileşim kurulması kapsamında değerlendirilmiştir. Kaynak / kişi Tanımdan çıkarılan kavramsal göstergeler Eşleştirilen 21. yy yetkinliği Eşleştirme biçimi Kısa gerekçe Greg Lynn Genetik ve biyolojik yenilikler; değişim; yeni tasarım olanakları Yaratıcılık/yenilik; Esneklik ve uyarlanabilirlik Doğrudan/anlamsal Yenilik vurgusu yaratıcılık/yenilikle; tasarımın biyolojik ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda dönüşmesi uyarlanabilirlikle ilişkilendirilmiştir. Paola Antonelli Yaratıcılık; dışavurum; özlü ve saf olma Yaratıcılık/yenilik Doğrudan Tasarım doğrudan yaratıcılığın etkili bir dışavurumu olarak tanımlanmaktadır. Bjarke Ingels Karmaşıklık; farklılık; melezleşme; yeni türler üretme Yaratıcılık/yenilik; Problem çözme Kavram aracılı Karmaşıklık ve farklılıklardan yeni ilişkiler ve yeni tasarım türleri oluşturulması yaratıcı üretim ve karmaşık tasarım durumlarına çözüm geliştirme kapasitesiyle ilişkilendirilmiştir. Ek 1.2. Endüstriyel Tasarım Kaynak / kişi Tanımdan çıkarılan kavramsal göstergeler Eşleştirilen 21. yy yetkinliği Eşleştirme biçimi Kısa gerekçe İsmail Tunalı Estetik; teknik; işlev; bilgi; etik; nesneyle iletişim Yaratıcılık/yenilik; İletişim Doğrudan /anlamsal Tasarımın estetik üretim boyutu yaratıcılıkla; insanın nesnelerle kurduğu temel iletişim kipi olarak tanımlanması iletişim yetkinliğiyle ilişkilendirilmiştir. Victor Papanek Gündelik hayat; eylemler; tasarımın gündelik yaşama yayılması Yaratıcılık/yenilik; Esneklik ve uyarlanabilirlik Kavram aracılı Tasarımın yalnızca profesyonel üretimle sınırlı olmayıp farklı gündelik eylemlerde ortaya çıkması, yaratıcı düşünmenin farklı koşullara aktarılabilirliğiyle ilişkilendirilmiştir. Kaynak / kişi Tanımdan çıkarılan kavramsal göstergeler Eşleştirilen 21. yy yetkinliği Eşleştirme biçimi Kısa gerekçe Stefano Marzano Teknoloji; sosyokültürel değerler; toplumsal bağ; iletişim Yaratıcılık/yenilik; İletişim Doğrudan /anlamsal Tasarımın teknoloji ve sosyokültürel değerler arasında yeni ilişkiler kurması yenilik boyutuyla; toplumsal bağlayıcılığı ve iletişimi artırması ise doğrudan iletişim yetkinliğiyle ilişkilendirilmiştir. ICSID / Endüstriyel Tasarım Örgütleri Uluslararası Konseyi Süreç; entelektüel faaliyet; çok yönlülük; kullanıcı ve toplumsal değerler arasında ilişki Araştırma ve sorgulama Kavram aracılı Tasarımın yalnızca sonuç ürün değil, araştırma, değerlendirme ve geliştirmeyi içeren bir süreç olarak ele alınması araştırma ve sorgulamayla ilişkilendirilmiştir. John Kolko Karmaşıklık; kaos; netlik; sentez; organize etme; manipüle etme; ayıklama; filtreleme; indirgeme; uyum; süreklilik Karar verme; Esneklik ve uyarlanabilirlik; Problem çözme; İletişim Kavram aracılı İndirgeme ve netlik karar verme; uyum esneklik/uyarlanabilirlik; sentez süreci problem çözme; organize etme ise bilgilerin anlamlı bir yapıda aktarılması açısından iletişimle ilişkilendirilmiştir. Ek 1.3. Tekstil ve Moda Tasarımı Kaynak / kişi Tanımdan çıkarılan kavramsal göstergeler Eşleştirilen 21. yy yetkinliği Eşleştirme biçimi Kısa gerekçe Yüksel Tansoy vd. Görsel algı; estetik izlenim; tasarım ilkeleri Yaratıcılık/yenilik Kavram aracılı Görsel ve estetik değerlerin bütüncül bir tasarım ürünü oluşturacak biçimde yeniden düzenlenmesi yaratıcı üretim bağlamında değerlendirilmiştir. Wucius Wong Görsel yaratım; pratik gereksinimler; işlev Yaratıcılık/yenilik Doğrudan /anlamsal Tasarımın süslemeden farklı olarak “görsel yaratım” süreci biçiminde tanımlanması yaratıcılık ve yenilikle ilişkilendirilmiştir. Carolina Cerimedo Bireysellik; yenilik Yaratıcılık/yenilik Doğrudan Tasarım sürecinde bireysellik ile yeniliğin birlikte kurulması doğrudan yaratıcılık/yenilik alanına karşılık gelmektedir. Kaynak / kişi Tanımdan çıkarılan kavramsal göstergeler Eşleştirilen 21. yy yetkinliği Eşleştirme biçimi Kısa gerekçe Dotty Boen Oelkers Yaratıcılık; hayal gücü; başarılı olma arzusu Yaratıcılık/yenilik Doğrudan Tanımda yaratıcılık ve hayal gücü tasarımcılar arasında ortak özellikler olarak doğrudan vurgulanmaktadır. Halime Paksoy Özgünlük; yaratıcılık; gözlem; algı; duygu; psikoloji Yaratıcılık/yenilik Doğrudan/ anlamsal Özgün ve yaratıcı üretim açık biçimde vurgulanmış; algısal ve duygusal verilerin yeni tasarım üretiminde kullanılması yaratıcılık kapsamında değerlendirilmiştir. Ek 1.4. Tasarım ve Teknoloji Kaynak / kişi Tanımdan çıkarılan kavramsal göstergeler Eşleştirilen 21. yy yetkinliği Eşleştirme biçimi Kısa gerekçe John Maeda Teknolojiyle ilişki; soyut anlamlar; nesnenin ötesi; beden ve benlik dışı; tasarımın özü Yaratıcılık/yenilik; İletişim Kavram aracılı Dijitalleşmeyle tasarımın yeni ve soyut anlam alanlarına açılması yenilikle; soyut anlamların tasarım yoluyla ifade edilmesi iletişim boyutuyla ilişkilendirilmiştir. Herbert A. Simon Tüm profesyonel eğilimler; emsallerinden farklılık; merak uyandırma Yaratıcılık/yenilik Kavram aracılı Emsallerinden farklı olanı üretme ve merak uyandırma vurgusu yeni ve ayırt edici çözüm üretme kapasitesi olarak değerlendirilmiştir. Richard Hutten Geleneksel sorun çözme; imkân yaratma Problem çözme Doğrudan Tasarım açık biçimde sorun çözme ve yeni imkân oluşturma üzerinden tanımlanmaktadır. Steve Jobs Nesnenin nasıl göründüğü; nasıl çalıştığı; ne olduğu; işleyiş Bilgi okuryazarlığı Kavram aracılı Tasarımın görünüşten ziyade nesnenin işleyişini ve niteliğini anlama üzerinden değerlendirilmesi, bilginin işlevsel olarak okunması ve anlamlandırılmasıyla ilişkilendirilmiştir. Kaynak / kişi Tanımdan çıkarılan kavramsal göstergeler Eşleştirilen 21. yy yetkinliği Eşleştirme biçimi Kısa gerekçe Blumrich Problem; yeni çözüm; daha önce çözülmemiş sorunlara çözüm geliştirme Problem çözme Doğrudan Tasarım açık biçimde çözülmemiş veya farklı biçimde çözülmüş sorunlara yeni çözümler oluşturma süreci olarak tanımlanmaktadır. Dieter ve Schmidt Yeni; sentezleme; düzenleme; ihtiyacı karşılama Problem çözme Kavram aracılı Mevcut unsurların belirli bir toplumsal ihtiyacı karşılamak üzere yeni biçimde sentezlenmesi çözüm geliştirme süreci olarak değerlendirilmiştir. Lawson Yapının taşıyıcıları ve boyutları; hesaplama; sistematik süreç Problem çözme Kavram aracılı Belirli tasarım gereksinimlerine yönelik hesaplama ve sistematik çözüm geliştirme süreci problem çözme kapsamında değerlendirilmiştir. Bu matriste her bir kaynak/tanım, ait olduğu disiplin bağlamında ele alınmış; tanımdan çıkarılan kavramsal göstergeler ile bunların araştırmada kullanılan 21. yüzyıl yetkinlikleriyle ilişkileri birlikte gösterilmiştir. Eşleştirme, kavramın özgün tanım içerisindeki anlamı ve kodlama ölçütleri dikkate alınarak gerçekleştirilmiştir. Bir tanım birden fazla yetkinlikle açık biçimde ilişkilendirilebildiğinde çoklu eşleştirilmiştir. “Doğrudan” ifadesi, yetkinliğin tanımın içeriğinde açık biçimde bulunmasını; “kavram aracılı” ifadesi ise tanımdan çıkarılan kavramın Tablo 1’de belirtilen kodlama ölçütleri üzerinden ilgili yetkinlikle ilişkilendirilmesini ifade etmektedir. Not: Matriste yer alan eşleştirmeler, kavramların tek başına ve bağlamdan bağımsız biçimde sabit bir 21. yüzyıl yetkinliğine karşılık geldiği varsayımına dayanmamaktadır. Aynı kavram farklı bir tanım veya disiplin bağlamında farklı bir anlam taşıyabileceğinden, eşleştirmeler her bir tasarım tanımının kendi bağlamı içerisinde gerçekleştirilmiştir. Bu nedenle matris, kavramlar için bu araştırmada incelenen 25 tasarım tanımına ilişkin analitik kararların izlenebilirliğini sağlayan kayıtlar niteliğindedir.