Uncomputable Surfaces: Post-AI Ceramic Practices
Kadriye Gayin Taymur
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Grafik Tasarımı Bölümü, Seramik Ana Sanat Dalı, İstanbul, Türkiye,
kadriyegayin@yyu.edu.tr
Makalenin Türü: Araştırma Makalesi
Sorumlu Yazar:Kadriye Gayin Taymur
Geliş Tarihi: 02.03.2026
Kabul Tarihi: 15.04.2026
Yayın Tarihi: 30.05.2026
Çıkar Çatışması: Yok.
Hakemlik Modeli: Çift kör hakemlik.
Etik Kurul Raporu: Gerekli değildir.
Benzerlik Oranı: %4
Type of Article: Research Article
Corresponding Author: Kadriye Gayin Taymur
Received: 02.03.2026
Accepted: 15.04.2026
Published: 30.05.2026
Conflict of Interest: None.
Peer Review: Double-blind review
Ethics Committee Report: Not required.
Similarity Rate: 4%
DOI: Henüz atanmadı. / Not yet assigned.
STA Dergi | Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi
Cilt 1, Sayı 2 (2026)
STA Journal | Journal of Art and Design Research
Volume 1, Issue 2 (2026)
e-ISSN: 3108-7256
Gayin Taymur, K. (2026). Hesaplanamayan yüzeyler: Yapay zekâ sonrası seramik pratikler. STA Dergi, 1(2), 53–63.
STADergi’de yayımlanan makaleler, Creative Commons Attribution–NonCommercial 4.0 (CC BY-NC 4.0) lisansı kapsamında açık erişim olarak sunulmaktadır.
Yapay zekâ destekli üretim sistemlerinin sanat ve tasarım alanında giderek yaygınlaştığı güncel bağlamda, algoritmik süreçlerin görsel olarak benzer sonuçlar üretmesi, el yapımı seramik üretiminin maddesel, zamansal ve kültürel özgüllüğünün görünmez hâle gelmesi, güncel estetik ve üretim tartışmalarının temel sorun alanlarından biri haline gelmiştir. Bu çerçevede, post-dijital estetik, yeni materyalizm ve süreç odaklı sanat yaklaşımları çerçevesinde, seramik yüzeyin yalnızca estetik bir taşıyıcı değil; maddesel belirsizlik, kültürel bellek ve zamansal dönüşümün kesiştiği “hesaplanamayan” bir alan olarak nasıl yeniden kavramsallaştırılabileceği tartışılmaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında yapılandırılmış olup, uygulama temelli sanat araştırması ve görsel çözümleme yöntemlerine dayanmaktadır. Veri setini, Kastamonu tahta baskı geleneğinden türetilen motiflerin seramik karo yüzeylerine elle aktarımıyla üretilmiş deneysel uygulamalar ile yapay zekâ destekli sistemler aracılığıyla oluşturulmuş karşılaştırmalı dijital tasarım örnekleri oluşturmaktadır. Seçilen modüler karo düzenleri amaçlı örnekleme yoluyla değerlendirilmiştir. Kuramsal çerçevede Jane Bennett’ın etkin madde yaklaşımı, Karen Barad’ın ilişkisel ontolojisi ve Bernard Stiegler’in teknoloji–zaman ilişkisine dair tartışmaları temel alınmıştır. Karşılaştırmalı analizler sonucunda, yapay zekâ ile üretilen tasarımların yüksek düzeyde öngörülebilir ve tekrarlanabilir olduğu; el yapımı seramik yüzeylerde ise sır akışı, pişirim deformasyonları ve mikro çatlaklar gibi unsurların üretimden üretime değişkenlik gösterdiği belirlenmiştir. El yapımı örneklerde yüzey izlerinin zamansal veriler taşıdığı, dijital üretimlerde ise bu izlerin simülasyon yoluyla üretildiği saptanmıştır. Bulgular doğrultusunda seramik yüzey, Derrida’nın arşiv kavramı çerçevesinde, sabit bir kayıt ortamı olmaktan çok sürekli yeniden yazılan bir bellek alanı olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, yapay zekâ ve el yapımı üretimi maddesel bellek, zamansallık ve ontolojik farklılıklar üzerinden ele alarak literatüre özgün bir analitik ve yöntemsel katkı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Yapay Zekâ Destekli Tasarım, Post-Dijital Estetik, Seramik Yüzey, Kültürel Bellek, Uygulama Temelli Araştırma.
JEL Kodları: O39, Z11, Z19.
Yapay zekâ destekli üretim sistemlerinin sanat ve tasarım alanında giderek yaygınlaştığı güncel bağlamda, algoritmik süreçlerin görsel olarak benzer sonuçlar üretmesi, el yapımı seramik üretiminin maddesel, zamansal ve kültürel özgüllüğünün görünmez hâle gelmesi, güncel estetik ve üretim tartışmalarının temel sorun alanlarından biri haline gelmiştir. Bu çerçevede, post-dijital estetik, yeni materyalizm ve süreç odaklı sanat yaklaşımları çerçevesinde, seramik yüzeyin yalnızca estetik bir taşıyıcı değil; maddesel belirsizlik, kültürel bellek ve zamansal dönüşümün kesiştiği “hesaplanamayan” bir alan olarak nasıl yeniden kavramsallaştırılabileceği tartışılmaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında yapılandırılmış olup, uygulama temelli sanat araştırması ve görsel çözümleme yöntemlerine dayanmaktadır. Veri setini, Kastamonu tahta baskı geleneğinden türetilen motiflerin seramik karo yüzeylerine elle aktarımıyla üretilmiş deneysel uygulamalar ile yapay zekâ destekli sistemler aracılığıyla oluşturulmuş karşılaştırmalı dijital tasarım örnekleri oluşturmaktadır. Seçilen modüler karo düzenleri amaçlı örnekleme yoluyla değerlendirilmiştir. Kuramsal çerçevede Jane Bennett’ın etkin madde yaklaşımı, Karen Barad’ın ilişkisel ontolojisi ve Bernard Stiegler’in teknoloji–zaman ilişkisine dair tartışmaları temel alınmıştır. Karşılaştırmalı analizler sonucunda, yapay zekâ ile üretilen tasarımların yüksek düzeyde öngörülebilir ve tekrarlanabilir olduğu; el yapımı seramik yüzeylerde ise sır akışı, pişirim deformasyonları ve mikro çatlaklar gibi unsurların üretimden üretime değişkenlik gösterdiği belirlenmiştir. El yapımı örneklerde yüzey izlerinin zamansal veriler taşıdığı, dijital üretimlerde ise bu izlerin simülasyon yoluyla üretildiği saptanmıştır. Bulgular doğrultusunda seramik yüzey, Derrida’nın arşiv kavramı çerçevesinde, sabit bir kayıt ortamı olmaktan çok sürekli yeniden yazılan bir bellek alanı olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, yapay zekâ ve el yapımı üretimi maddesel bellek, zamansallık ve ontolojik farklılıklar üzerinden ele alarak literatüre özgün bir analitik ve yöntemsel katkı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Yapay Zekâ Destekli Tasarım, Post-Dijital Estetik, Seramik Yüzey, Kültürel Bellek, Uygulama Temelli Araştırma.
JEL Kodları: O39, Z11, Z19.
Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization: Writing, remembrance, and political imagination. Cambridge University Press.
Barad, K. (2007). Meeting the universe halfway: Quantum physics and the entanglement of matter and meaning. Duke University Press.
Bennett, J. (2010). Vibrant matter: A political ecology of things. Duke University Press.
Bolt, B. (2016). Material inventions. Bloomsbury.
Bolt, B. (2007). Materials and meaning in contemporary art. Yale University Press.
Boos, E. (2011). The poetics of glaze: Ceramic surface and the perception of time (Doctoral dissertation, Royal College of Art). Royal College of Art. https://researchonline.rca.ac.uk/1131/1/ePhD_thesis_eboos_2011.pdf
Cramer, F. (2014). What is post-digital? A Peer-Reviewed Journal About, 3(1). 11- 24. https://doi.org/10.7146/aprja.v3i1.116068
Derrida, J. (1996). Archive fever: A Freudian impression. University of Chicago Press.
Dewey, J. (2005). Art as experience. Penguin Classics. (Original work published 1934)
Ingold, T. (2013). Making: Anthropology, archaeology, art and architecture. Routledge.
Karadağ, D., & Ozar, B. (2025). A new frontier in design studio: AI and human collaboration in conceptual design. Design Studies. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2095263525000226
Manovich, L. (2013). Software takes command. Bloomsbury Academic.
McLean, E., & Tait, J. (2017). Practice-led Research, Research-led Practice in the Creative Arts. Edinburgh University Press
Paul, C. (2020). Digital art now: Histories of (im)materialities. International Journal for Digital Art History, (5). https://doi.org/10.11588/dah.2020.5.75504
Paul, C. (2015). Digital art (3rd ed.). Thames & Hudson.
Pepperell, R., & Punt, M. (2000). The postdigital membrane: Imagination, technology and desire. Intellect Books.
Stiegler, B. (2010). Technics and time, 1: The fault of Epimetheus (R. Beardsworth & G. Collins, Trans.). Stanford University Press. (Original work published 1994)
Whiteley, H. D. (2015). Sculpture and process. Routledge.
Görsel Kaynakça
OpenAI. (2026). ChatGPT (GPT-4) (Şekil 1 (a))
OpenAI. (2026). ChatGPT (GPT-4) (Şekil 2 (a))
OpenAI. (2026). ChatGPT (GPT-4) (Şekil 3 (a))
Gayin Taymur, K. (2026). Kastamonu Tahta Baskı Motifi- Seramik çalışması. Kişisel Arşiv. (Şekil 1 (b))
Gayin Taymur, K. (2026). Kastamonu Tahta Baskı Motifi- Seramik çalışması. Kişisel Arşiv. (Şekil 2 (b))
Gayin Taymur, K. (2026). Kastamonu Tahta Baskı Motifi- Seramik çalışması. Kişisel Arşiv. (Şekil 3 (b))
STA Journal | Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi
STA Journal | Journal of Art and Design Research
STA Dergi | Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi, sanat ve tasarım alanlarında özgün akademik çalışmaları yayımlayan açık erişimli bir akademik dergidir.
STA Journal | Journal of Art and Design Research is an open-access academic journal publishing original scholarly works in art and design.
© 2026 STA Journal | Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi / STA Journal | Journal of Art and Design Research
Created by www.grafikuzmani.com
